نویسنده: لیلا حسین‌رشیدی
جمع‌خوانی داستان کوتاه «یک مهمانی، یک رقص1»، نوشته‌ی آیزیک باشِویس سینگر2
چیزی که در داستان «یک مهمانی، یک رقص» توجهم را جلب کرد، سرنوشت سه خواهری بود که باوجود تفاوت‌های شخصیتی‌شان، هرسه به‌شکلی ناکام می‌مانند: لئا، باوجود ظاهر و رفتار نامتعارفش، خودش به‌نوعی نماینده‌ی سنت است، راخل به سنت‌ها تمکین می‌کند و فایگل، با میل به تجربه‌ی زندگی و شادی، راه خودش را در پیش می‌گیرد؛ اما هیچ‌کدام به زندگی دلخواه‌شان نمی‌رسند. انگار سینگر می‌خواهد نشان دهد در جامعه‌ی سنت‌زده نه سرپیچی از قواعد لزوماً راهی به خوشبختی باز می‌کند و نه پذیرفتن آن‌ها. مسئله فقط انتخاب‌های فردی نیست؛ مسئله خود قواعدی است که از عرف سرچشمه می‌گیرند و این انتخاب‌ها را محدود می‌کنند.خانه‌ی قدیمی خانواده از همان ابتدا توجه خواننده را به خود جلب می‌کند. داستان با این اشاره شروع می‌شود که خانه‌ها گاهی شباهت عجیبی به ساکنان‌شان دارند. خانه‌ای که باید مأمن آدم‌ها باشد، خودش به فضایی ناامن و رازآلود تبدیل شده؛ با دودکشی که به‌گفته‌ی مردم موجودی شیطانی در آن زندگی می‌کند. این خانه جز این‌که بخشی از فضاسازی داستان است، نماد سنت‌هایی است که آدم‌ها درون‌شان زندگی می‌کنند، بی‌آن‌که چرایی و منطق‌شان را بدانند. هرجا توضیحی برای اتفاق‌ها وجود ندارد، خرافات می‌تواند جای آن را بگیرد؛ همان‌طورکه بسیاری از قراردادهای اجتماعی، باوجود تأثیر عمیق‌شان بر زندگی افراد، به‌ندرت به پرسش کشیده می‌شوند.در پایان، وقتی لئا تنها می‌ماند و دیگر دود و جرقه‌ای از دودکش بیرون نمی‌آید، ارتباطی بین خاموشی دودکش، تنهایی لئا و فروپاشی خانواده شکل می‌گیرد. داستان را می‌توان روایتی از ستیز سنت و فردیت دانست؛ در هم‌نشینی لئا به‌عنوان نماد سنت، راخل سنت‌گرایی و فایگل عصیانگری. اما سنت چنان صلب است که راخل و فایگل حتی از نیازهای طبیعی عاطفی و انسانی‌شان محروم می‌مانند، چون قواعد حاکم راهی برای برآورده شدن آن‌ها باقی نمی‌گذارند و حتی سرکشی فایگل هم درنهایت به رهایی او منجر نمی‌شود.دراین‌میان، نگاه مردسالارانه هم آشکار است: هویت زن‌ها تاحد زیادی با حضور مردان و جایگاه‌شان در خانواده تعریف می‌شود و لئا به‌دلیل ظاهر و رفتاری که با کلیشه‌های زنانه جور درنمی‌آید، با قضاوت‌های جنسیتی روبه‌رو می‌شود؛ انگار زن بیشتر از آن‌که فردی با خواسته‌ها و ویژگی‌های مستقل باشد، با بدن و نسبتش با مردان سنجیده می‌شود. اما فایگل دربرابر این نظم می‌ایستد. در صحنه‌ی بوسیدن راوی، او میل خود را بر ممنوعیت‌های سنتی مقدم می‌دارد؛ بااین‌حال، حتی او هم در پایان از این چهارچوب رها نمی‌شود و لذت بردن از زندگی با احساس گناه گره می‌خورد.این ناکامی‌ها نشان می‌دهند فردیت در چنین جهانی فرصت رشد پیدا نمی‌کند و آدم‌ها یا زیر فشار سنت‌های کهنه از پا درمی‌آیند یا قربانی نیروهای بیرونی می‌شوند. نحوه‌ی روایت نیز در شکل‌گیری این معنی نقش مهمی دارد. راوی اول‌شخص نوجوان بیشتر مشاهده می‌کند تا درباره‌ی آدم‌ها و باورهای‌شان حکم بدهد. او در موقعیتی بین کودکی و بزرگ‌سالی ایستاده: آن‌قدر می‌فهمد که تناقض‌ها را ببیند، اما درک کاملی از آن‌ها ندارد. این انتخاب هوشمندانه به نظر می‌رسد، چون ادراک ناقص راوی به ابهام جهان داستان شکل می‌دهد. او از فاصله‌ای به ماجراها نگاه می‌کند که نه کاملاً درگیر باورهای شخصیت‌هاست و نه می‌تواند همه‌چیز را برای‌مان توضیح دهد. به همین دلیل، وقتی پای طلسم و جن به میان می‌آید، خواننده هم در موقعیت او قرار می‌گیرد: نمی‌داند با خرافات طرف است یا با چیزی که توضیح روشنی برایش ندارد. سینگر نه وجود امور فراطبیعی را تأیید می‌کند و نه آن‌ها را کاملاً کنار می‌گذارد؛ و این تردید بخشی از تجربه‌ی خواندن داستان می‌شود.در پایان، چیزی که بیشتر از همه در خاطر می‌ماند، جمله‌ی «مگر یک دختر از زندگی چه نصیبی می‌برد؟ هیچ‌چیز، فقط یک مهمانی و یک رقص» است. تلخی این جمله در فاصله‌ی میان بزرگی پرسش و کوچکی پاسخ آن است؛ انگار سهم زن از زندگی، حتی در بهترین حالت، به چند لحظه‌ی گذرا محدود می‌شود. بااین‌حال، فایگل این جمله را در رؤیای راوی، با لباس عروسی و چهره‌ای سرشار از شادی می‌گوید. این تصویر در کنار سرنوشت تلخش، پایان را پیچیده‌تر می‌کند. شاید شادی‌ای که در زندگی واقعی از او دریغ شده، در رؤیا دوباره جان بگیرد. راوی به‌جای توضیح دادن وضعیت زنان یا نتیجه‌گیری اخلاقی، پرسشی مطرح می‌کند و پاسخی کوتاه می‌دهد. همین ایجاز است که جمله را در ذهن نگه می‌دارد.سینگر، ازخلال سرگذشت چند زن در جامعه‌ای سنتی و خرافات‌زده، پرسشی فراتر از زمان و مکان روایت مطرح می‌کند: وقتی قواعد اجتماعی از فردیت مهم‌تر می‌شوند، چه چیزی از زندگی آدم‌ها باقی می‌ماند؟ شاید برای همین باشد که سرنوشت این خواهرها، باوجود فاصله‌ی تاریخی و فرهنگی‌شان از ما، همچنان آشنا و دردناک به نظر می‌رسد، شبیه چیزی که پروین اعتصامی می‌گوید: «از برای زن به میدان فراخ زندگی، سرنوشت و قسمتی جز تنگ‌میدانی نبود.» گرچه در نگاه سینگر همبن سهم اندک از زندگی، دست‌کم در رؤیا، هنوز رنگی از شادی دارد.
1. A Dance and a Hop (1973)
2. Isaac Bashevis Singer (1903-1991)