نویسنده: باران حسینی
جمع‌خوانی داستان کوتاه «یک مهمانی، یک رقص1»، نوشته‌ی آیزیک باشِویس سینگر2
داستان «یک مهمانی، یک رقص» در نگاه نخست ماجرای یک خانه و خانواده‌ی چهارنفره‌ی عجیب است، ولی در لایه‌ای عمیق‌تر خواننده با نگاهی انتقادی به سنت‌های قدیمی و غیرمنطقی یهودیان اروپای شرقی مواجه می‌شود که زندگی لئا، راخل و فایگل را به‌عنوان دخترهای مردی به اسم لایزر چنان تحت تأثیر قرار می‌دهند که کوتاهی سقف آرزوها‌ی‌شان تنها به یک ازدواج و برگزاری مراسم آن یعنی یک مهمانی و یک رقص می‌رسد؛ به این دلیل که ازدواج آن‌جا الزامی است اجتماعی نه انتخاب.
نویسنده برای دوری از شعارزدگی با شروعی متمرکز بر خانه آن را به‌مثابه شخصیتی در داستان نشان می‌دهد که علاوه‌بر جذابیت روایی، شباهت بین معماری عجیبش و رسوم غیرعادی نقشی مهم در درک بهتر چنین باورهایی ایفا می‌کند. داشتن دیوارهایی ضخیم با سقفی کوتاه درست مثل سنت‌های بسته است در کنار ورودی دالان‌شکل طولانی، تاریک و با پنجره‌هایی کوچک و کج‌و‌معوج که رو به باتلاق باز می‌شوند نه نور؛ همان‌طورکه چهارچوب ذهنی تغییرناپذیر و کهنه چنین است و آینده‌ی روشنی ندارد.
با چنین تصویرسازی‌ای مخاطب به این فکر می‌کند که دلیل ساخت چنین بنایی چه بوده، ولی جوابی نمی‌یابد و هم‌رأی منظور سینگر، به این نتیجه می‌رسد که علت وجودی خیلی از سنت‌های مرسوم قدیمی نیز مشخص نیست، ولی همچنان نقش تعیین‌کننده‌ای در مراودات مردم بازی می‌کنند. با مراجعه‌ی دوباره به خانه می‌توان دید اتاق روشن‌تر اتاق فایگل، دختر آخر، است که نسبت‌به دو خواهر و تفکر حاکم شخصیت انعطاف‌پذیرتر و نقش پررنگ‌تری در داستان دارد. درنهایت هم اوست که علیه سنت عصیان می‌کند، هرچند ناموفق.
درباره‌ی راخل تا هنگامه‌ی مرگ چیز زیادی گفته نمی‌شود جز فروش نان و عبارت تکراری اهمیت ترتیب ارائه‌ی غذا روی میز، که به‌نوعی بازتاب عرف و پذیرش آن را در نظر او می‌توان دید. لئا، دختر بزرگ، مستقل است. بدون کوچک‌ترین نرمشی، مانند رسوم عمل می‌کند و به‌جز نانوایی تنها در شایعه‌های مربوط به دوجنسیتی بودن و معاشرت با جن حضور دارد که خود این موضوع ابهام و غیرمنطقی بودن فرهنگ غالب را عینی‌تر می‌کند.
انتخاب راوی ناظر و شیوه‌ی روایتی که گذشت سال‌ها زندگی را در چند پاراگراف و خاطره با رعایت پرسپکتیو به نمایش می‌گذارد، علاوه‌بر تنظیم ضرب‌آهنگ داستان و ایجاد کشش مناسب، در کنار مکان و شخصیت‌پردازی برای رساندن بهتر مفهوم مؤثر است. اگرچه مخاطب دیر به سن دقیق و جنسیت راوی پی می‌برد، اما نویسنده با این انتخاب که او از منظر کودکی‌اش گذشته را روایت کند و متوجه چرایی برخی اتفاق‌ها و مفهوم بعضی دیالوگ‌ها نشود، فاصله‌ی معنی‌داری با دخترها حفظ می‌کند و برخلاف ویژگی قلمش که شخصیت‌پردازی دقیق است و تا جای ممکن خواننده را به آن‌ها نزدیک می‌کند، در این داستان لایه‌های ذهنی شخصیت‌های اصلی را غیرقابل‌دسترس و جنبه‌هایی از زندگی‌شان را تا انتها مبهم نگه می‌دارد؛ به‌این‌ترتیب فشار محیط و عرف بر زیست غیرشفاف زن‌های جامعه بهتر ساخته می‌شود.
همچنین بخش‌هایی از هویت، استعدادها و آرزوهای زن‌ها نزدیک مرگ‌شان آشکار می‌شود تا زندگی نزیسته‌ی آن‌ها که صرفاً گذر سال‌هاست بدون تحقق خواسته، خواننده را با تراژدی آن مواجه کند. راخل بعد از مرگ خواهر کوچکترش و زمانی که در بستر بیماری با تمرد از درمان به انتظار مرگ نشسته، شاعر می‌شود و با صدایی دلنشین درحالی شروع به آواز خواندن می‌کند که تا آن روز کسی آن را نشنیده بوده. همه‌ی این‌ها در شرایطی است که او در تمام عمرش فقط نگران به هم خوردن نوبت ازدواج خودشان بوده نه چیزی دیگر. بنابراین در جایی که زن بدون همراهی با یک مرد مانند مانکن بدون سر اتاق فایگل، هویتش زیر سؤال می‌رود، باورهای محدودکننده نه‌تنها مانع تحقق آرزوها می‌شود، بلکه خود آمال را نیز شکل می‌دهد.
متأسفانه قدرت نفوذ و تسلط سنت در سرنوشت فایگل نمود بیشتری پیدا می‌کند. یعنی علاوه‌بر لئا و راخل که برای‌شان ارزش‌های حاکم درونی شده، دختری که با دلال‌های ازدواج چانه می‌زند، در معاشرتش با دیگران از اغواگری زنانه استفاده می‌کند و نوعی سرکشی را به نمایش می‌گذارد نیز درنهایت تن به تسلیم می‌دهد. امتیاز ویژه‌ی جهان داستانی سینگر در کنار ارزش ادبی و جذب مخاطب زمانی عیان می‌شود که ذهن جست‌وجوگر بداند فشار عرف و سنت محدود به جامعه‌ی سنتی خاصی نیست و می‌تواند به‌شکل‌هایی متفاوت‌تر در جامعه‌ی مدرن نیز تداوم یابد؛ مشابه آنچه در چند جستار سوزان سانتاگ درباره‌ی زنان آمده. یعنی بعد از موج دوم فمنیسم در آمریکا، همچنان بالا رفتن سن و ازدواج می‌تواند زن‌ها را به چالش بکشاند و بااین‌که داشتن جایگاه اجتماعی در حیطه‌ی تخصصی ارزشمند می‌شود، نمی‌تواند سرمایه و تکیه‌گاه‌شان باشد.
نویسنده‌ی داستان «یک مهمانی، یک رقص» جامعه‌ی منزوی درحال‌فراموشی‌ای را نشان می‌دهد که با آشکار شدن بهانه‌ی روایت و تصویرسازی راوی در پایان‌بندی، اضمحلال فرهنگ و اجتماعش کامل می‌شود. ازطرفی خواننده بعد از تمام شدن داستان به این نتیجه می‌رسد که بخشی از باورهای درون داستان در قالب‌هایی تغییرشکل‌یافته همچنان زن‌ها را تحت فشار قرار می‌دهد؛ این‌که به هر قیمتی می‌خواهند جوان و زیبا باشند؛ همان ارزشی که به‌تعبیر سوزان سانتاگ، مسابقه‌ای ناامیدانه علیه تقویم و گذر زمان است.
1. A Dance and a Hop (1973)
2. Isaac Bashevis Singer (1903-1991)