نویسنده: الهه روحی
جمع‌خوانی داستان کوتاه «یک مهمانی، یک رقص1»، نوشته‌ی آیزیک باشِویس سینگر2
«خانه‌ها گاهی به آدم‌هایی که توی آن زندگی می‌کنند، شباهت عجیبی دارند.» این شروع درخشان داستان «یک مهمانی، یک رقص» از آیزیک باشِویس سینگر است. با این شروع از همان ابتدا درمی‌یابیم قرار است با آدم‌هایی روبه‌رو شویم که شباهت زیادی به خانه‌ی عجیب و مرموزشان دارند. خانه تاریک است، پنجره‌ای ندارد و حتی دودکشش هم درست کار نمی‌کند: «هرقدر هم که تمیزش می‌کردند، همیشه مخلوطی از دود و شعله‌های آتش بیرون می‌داد.» انگار این سیاهی و تاریکی روی سرنوشت اهالی خانه هم سایه انداخته. سه دختر خانه ازدواج نکرده‌اند و «مگر ممکن بود سه‌تا دختر در یک دهکده‌ی یهودی شوهر نکرده باشند؟» هیچ‌کس نه دلیل این شرایط را می‌داند نه راه بیرون رفتن از این وضعیت را. برای همین به اجنه و بستن بخت روی می‌آوردند.
به‌نظرم سینگر با این خانه به جامعه‌ای اشاره می‌کند که به‌جای پیدا کردن راه‌حل، مشکلاتش را به خرافات و نیروهای ماورایی نسبت می‌دهد. گرفتاری‌های این خانواده به بودن جن در دودکش و بسته شدن بخت گره خورده. شاید نسبت دادن مشکلات به نیروهای ماورایی، برای این خانواده آسان‌تر از روبه‌رو شدن با علت‌های واقعی گرفتاری‌شان باشد. وقتی آدم نداند دلیل گرفتاری‌اش چیست، ممکن است کم‌کم آن را بخشی از سرنوشتش بداند و به زندگی در همان شرایط عادت کند. سه خواهر هرکدام به‌شکلی با این وضعیت کنار آمده‌اند. لئا برای من خود سنت است؛ زنی با ظاهری مردانه که ازدواج نکرده و انگار ازدواج نکردن او هم به بخشی از نظم خانواده تبدیل شده. هیچ‌کس جرئت نمی‌کند از او بپرسد چرا ازدواج نکرده، اما همین وضعیت باعث می‌شود راخل هم نتواند برای ازدواج خودش تصمیم بگیرد. راخل چند بار اشاره می‌کند دسر نباید پیش از غذای اصلی خورده شود؛ حرفی که فقط درباره‌ی ترتیب غذا خوردن نیست و به همان قاعده‌ای اشاره دارد که خواهر کوچک‌تر نباید زودتر از خواهر بزرگ‌ترش ازدواج کند. راخل از این وضعیت راضی نیست، اما درنهایت به آن تن می‌دهد.
فایگل اما نمی‌خواهد منتظر بماند و سعی می‌کند زندگی خودش را آن‌طورکه دوست دارد، پیش ببرد. خواسته‌ی فایگل درظاهر چیز بزرگی نیست. او می‌خواهد عروسی کند و برای مراسم ازدواجش به مراسمی معمولی راضی نیست؛ یک مهمانی و یک رقص می‌خواهد. همین خواسته‌ی ساده حسرت بزرگی را در خودش دارد. او نمی‌خواهد همه‌چیز را تغییر دهد، فقط می‌خواهد کاری را انجام دهد که خودش دوست دارد و زندگی‌اش را آن‌طورکه می‌خواهد تجربه کند. در خانواده‌ای که حتی ترتیب ازدواج خواهرها ازقبل مشخص شده، همین خواسته‌ی کوچک هم معنی دیگری پیدا می‌کند. جسارت فایگل فقط در حرف زدن از خواسته‌هایش نیست. او راوی را می‌بوسد و بعد هم زودتر از دو خواهر بزرگ‌ترش ازدواج می‌کند. این رفتارها نشان می‌دهد نمی‌خواهد زندگی‌اش را طبق ترتیبی که دیگران تعیین کرده‌اند پیش ببرد. در مقایسه با راخل که باوجود نارضایتی‌اش در همان چهارچوب می‌ماند، فایگل دست به عمل می‌زند و راه خودش را انتخاب می‌کند. بااین‌حال، داستان نشان می‌دهد جسارت همیشه به‌معنی رسیدن به خواسته‌ها نیست. ازدواج فایگل دوام نمی‌آورد و همین باعث می‌شود از خودم بپرسم چرا او، باوجود این‌همه جسارت، نمی‌تواند زندگی دلخواهش را بسازد؟ داستان جوابی به این پرسش نمی‌دهد و شاید هم این مسئله هیچ‌وقت جواب روشنی نداشته باشد.
البته راوی هم در شکل گرفتن این ابهام نقش مهمی دارد. او اتفاق‌ها را از نگاه کسی روایت می‌کند که در مرز کودکی و بزرگ‌سالی ایستاده. چیزهایی می‌بیند و تجربه می‌کند، اما معنی همه‌ی آن‌ها را نمی‌فهمد. ما هم مثل او نمی‌دانیم تا چه اندازه باید روایت‌های عجیب ساکنان خانه را باور کنیم یا چرا زندگی فایگل به آن‌جا می‌رسد. البته همین هم باعث می‌شود بعضی از اتفاق‌ها و پرسش‌های داستان تا پایان در ذهن‌مان باقی بمانند. فایگل بعد از ازدواج ناموفقش خیلی زود می‌میرد. بعد نوبت پدر خانواده و راخل است و لئا باقی می‌ماند. او تنها در خانه‌ی تاریکش زندگی می‌کند و کمی پیش از حمله‌ی هیتلر از دنیا می‌رود. با مرگ لئا، این جهان بسته پیش از آن‌که با حمله‌ی هیتلر ویران شود، از درون فرومی‌ریزد. خانواده یکی‌یکی اعضایش را از دست می‌دهد و دیگر چیزی از آن نظم قدیمی باقی نمی‌ماند.
درنهایت، این داستان درباره‌ی آدم‌هایی است که می‌خواهند زندگی کنند و از آن لذت ببرند، اما سایه‌ی سنت‌ها و عرف‌ها نمی‌گذارد زندگی مطلوب‌شان را داشته باشند. شخصیت فایگل تلاش می‌کند سهم خودش را از زندگی بگیرد و حاضر نیست مثل راخل منتظر بماند. گرچه زندگی او هم آن‌طورکه می‌خواهد پیش نمی‌رود، اما دست‌کم برای خواسته‌اش تلاش می‌کند و به آن مهمانی و رقص می‌رسد؛ چیزی که راخل با ماندن در چهارچوب خانواده حتی فرصت تجربه کردنش را پیدا نمی‌کند. در پایان داستان، راوی خواب می‌بیند فایگل با لباس عروس و کفش‌های ابریشمی ظاهر می‌شود و شادی در چشمانش می‌درخشد؛ انگار در این تصویر، دست‌کم برای لحظه‌ای، از حسرتی که در زندگی واقعی داشته فاصله می‌گیرد؛ بااین‌حال راوی دوباره به همان پرسش برمی‌گردد: «مگر یک دختر چه نصیبی از زندگی‌اش می‌برد؟ هیچ‌چیز، فقط یک مهمانی و یک رقص.» شاید تلخی داستان هم همین باشد و سهم فایگل و آدم‌هایی زیر سلطه‌ی سنت برای شادی همین‌قدر کوتاه و دست‌نیافتنی است.
1. A Dance and a Hop (1973)
2. Isaac Bashevis Singer (1903-1991)