کاوه فولاد‌ی‌نسب

وبسایت شخصی کاوه فولادی‌نسب

  • کاوه فولادی نسب
  • یادداشت‌ها، مقاله‌ها و داستان‌ها
  • آثار
  • اخبار
  • گفت‌وگو
  • صدای دیگران
  • کارگاه داستان
    • جمع‌خوانی
    • داستان غیر ایرانی
    • داستان ایرانی
  • شناسنامه
  • Facebook
  • Instagram
کانال تلگرام

طراحی توسط وبرنو

تأملات / 8 اول‌شخص منزه، اول‌شخص دپرس

14 شهریور 1394

با این اوضاع و احوالی که پیش می‌رود، اگر یک زمانی قرار شود بر مبنای آن‌چه این روزها در ادبیات داستانی ایران خلق، نوشته و تولید می‌شود، کتابی درباره عناصر داستان نوشته شود، در فصل «زاویه‌دید» در بخش «زاویه‌دید اول‌شخص» لازم خواهد بود در کنار مدخل‌های آشنایی چون «تک‌گویی بیرونی»، «تک‌گویی درونی»، «جریان سیال ذهن» و «تک‌گویی نمایشی»، مدخل‌های جدیدی چون «اول‌شخص منزه» و «اول‌شخص دپرس» هم قرار بگیرند؛ هرچه باشد عناصر داستان -در ذات خودشان- در دل ادبیاتِ خلق، نوشته و تولیدشده شکل می‌گیرند و بعد از آن توسط کارشناسان و منتقدان استخراج، مدون، دسته‌بندی و قابل‌آموزش می‌شوند. و خیلی پیچیده نیست کشف این ماجرا که ادبیات داستانی این روزهای ما پر است از راوی‌های اول‌شخصی که یا مثل قدیس‌ها از هر عیب و ایرادی منزه‌اند، یا کماکان مشغول تقلید از راوی بوف کور و درگیر افسردگی و اندوهی بی‌پایان.
راوی‌های اول‌شخص منزه داستان‌های معاصر فارسی هرگز دروغ نمی‌گویند، هیچ‌وقت غیبت نمی‌کنند، بی‌وفایی -حتی در خواب هم- در مرام‌شان جایی ندارد، در دشوارترین شرایط هم دچار تردید و بی‌ایمانی نمی‌شوند، همیشه -کوزت‌وار- سنگ زیرین آسیا هستند و حتی در سخت‌ترین وضعیت و موقعیت‌ها خیال‌های بد به سرشان نمی‌زند. در یک کلام آدم‌هایی هستند گوگولی و -به قول فرنگ‌رفته‌ها- نایس؛ شمایل فرشتگان روی زمین (همان چیزی که در تشویق‌های دوران مدرسه توی ذهن و بر زبان نویسنده‌های‌شان جاری شده). این راوی‌ها آشکارا تحت تأثیر محافظه‌کاری نویسنده‌های‌شان قرار دارند و نگران این هستند که مبادا مرتکب خطایی شوند و خواننده‌شان (بخوانید جامعه) خطاهای آن‌ها را به نویسنده‌شان ربط دهد. این ملاحظه‌کاری آن‌ها را تبدیل به موجوداتی اخته و کاریکاتورهایی از فضیلت مطلق می‌کند که هیچ‌جوره برای انسان شهری معاصر -که کم‌کمک نسبی‌گرایی دارد برایش شکلی غریزی پیدا می‌کند- قابل پذیرش نیست. خالقان چنین راوی‌هایی موقعیتی دوگانه دارند، توأمان هم جلادند، هم قربانی؛ جلاد ایده‌های‌شان و قربانی راوی‌های‌شان. ‌
راوی‌های اول‌شخص دپرس پشتی خمیده دارند؛ خوب که نگاه کنی می‌بینی راوی بوف کور مثل آن دو مار شانه‌های ضحاک چنبره زده روی گرده‌شان و البته بر خلاف آن‌ها غذایش مغز جوانان شهر نیست، ایده‌های نویسنده‌شان است. این راوی‌ها بیشترک سزاوار دلسوزی‌اند. طفلکی‌ها از سویی -همان‌طور که پیشتر گفتم- زیر سایه سنگین راوی بوف کورند، از سویی متأثر از تاریخ معاصری که ناکامی‌هایش همیشه به کامیابی‌هایش چربیده و از سویی دیگر وام‌دار جریان‌های روشنفکری‌ای که ناکامی‌های بیرونی و عینی را در «ادبیات اندوه» درونی و ذهنی کرده. این تثلیث نه چندان خوشایند، آن‌ها را به ورطه‌ای کشانده که خیال می‌کنند هرچه بیشتر خمیده و خموده شوند و هرچه بیشتر مأیوس و افسرده، دارند خدمت بزرگ‌تری به نویسنده‌شان و به طریق اولی به جریان‌های روشنفکری ایران می‌کنند. این راوی‌ها از نظر زمانی و در مقیاس جهانی در همان حد و حدود جنگ جهانی دوم مانده‌اند و با جریان‌های ادبی پس از جنگ به‌کلی بیگانه‌اند. خالقان چنین راوی‌هایی -برخلاف قبلی‌ها- موقعیت دوگانه ندارند، صرفاً جلادند؛ هم جلاد ایده‌های‌شان و هم جلاد راوی‌های‌شان.

گروه‌ها: تأملات

تازه ها

یک شاخه نخل، یک دانه ترنج

تمام سهم ما از یک زندگی

«یک مهمانی، یک رقص»؛ قدرت سنت بر روابط شخصی

کوتاهی سقف آرزوها

در حسرت یک مهمانی، یک رقص

لینک کده

  • دوشنبه | گزیده جستارها و ...
  • ایبنا | خبرگزاری کتاب ایران
  • ایسنا | صفحه‌ی فرهنگ و هنر

پیشنهاد ما

درخت سیاست بار ندارد